Hoe meer betekenissen een woord heeft hoe onduidelijker het is, en het woord ’design’ is daar een mooi voorbeeld van. Dat het allemaal over ontwerpen gaat, zal duidelijk zijn, maar daar houdt het op. Er zijn ontwerpnota’s, ontwerpwetten, ontwerptekeningen, -modellen, -voorstellen, zelfs ontwerpen zonder meer. Wat ontworpen wordt, is daarna bestemd om vormgegeven te worden. Het Nederlands maakt hier onderscheid, het Engelse woord design combineert beide begrippen. Met alle verwarring vandien.
The Oxford Dictionary
Strategisch van nature
De letterlijke betekenis, zoals in het woordenboek vermeld, begint met mental plan en scheme of attack, een idee en de duidelijk doelbewuste uitwerking daarvan. Ontwerpen gaat over het doelbewust uitwerken van een idee. Er wordt zelfs gesproken over een aanvalsplan: a plan to harm or appropiate, een plan om schade toe te brengen, toe te eigenen of toe te wijzen. Hier wordt design ontmaskerd als een gericht en strategisch instrument, geschikt om schade toe te brengen aan concurrenten en marktaandeel toe te eigenen.
Na die eerste betekenis doorloopt het woord een scala aan nevenbetekenissen die alle tussenstadia tot en met de uiteindelijke established form of the product omvat. Een idee, een plan van aanpak, een schets, een schema, het eindproduct, alles is design. In het engelse taalgebied kan het daarbij inhoudelijk nog variëren van het functioneel bestek van een pijpleidingsysteem tot ’the latest craze’ op modegebied. Design is een begrip met té veel betekenissen.
Van Dale’s groot woordenboek der Nederlandse taal
Design is overal
Gebruikt als leenwoord in een andere taal dan het Engels staat het woord design meer voor de waarde die het aan het begrip ’vormgeving’ toevoegt. Design suggereert een hoger plan.
Voor de één staat het voor bewonderingwekkend mooi, voor de ander voor exclusief, onbegrijpelijk, extravagant, origineel, diep doordacht, met aandacht voor ieder detail gemaakt, of een combinatie daarvan. Daarbij is het niet belangrijk of het om meubelen, mode, logo’s, vazen, bestek, interieurs of complete gebouwen gaat. (Bijna) alles is ontworpen. Design is zo alomtegenwoordig als water en lucht en net als met de kwaliteit van water en lucht valt het ons pas op wanneer het niet goed is.
Dagelijks design
Vrienden laten me enthousiast de designbank zien die ze net gekocht hebben. Ze kijken me verwachtingsvol aan, dat zul juist JIJ toch wel prachtig vinden? Ik weet niet goed wat te antwoorden; volgens mij moeten ze er zelf ook nog aan wennen.
Er zijn designpennen, designlampen, designorganizers, designbedden en zelfs speciale aanbiedingen voor designweekends naar Barcelona, Londen, Parijs of Milaan. De betekenis van het woord ’design’ speelt zijn multi-interpretabele rol in menige discussie of bewerkstelligt juist het omzeilen daarvan: het wordt nogal eens gemeden, om niet in drijfzand en onduidelijkheid te eindigen. Sommige ontwerpers zeggen dat ze géén designer zijn. In de hoop daarmee duidelijkheid te creëren. Maar ik ben bang dat ze het tegendeel bereiken.
(Uit: Design voor opdrachtgevers, © Jos van der Zwaal, 1997, 2000)